Autor i koordinator: Aleksandar Lazarević
Saradnici: mr Ana Stojanović, Bojana Subašić, Vera Milanović, Mirjana Petrović, Maja Marinković
Nadovezujući se na ideju istraživanja „Lokalne kulturne politike“ i „Kulturne politike okruga Srbije“ koje je Zavod za proučavanje kulturnog razvitka sproveo u 2009. i 2010. godini, tokom 2011. godine realizovano je istraživanje „Kulturna politika Grada Beograda“. Potsećanja radi, istraživanjem „Lokalne kulturne politike“ (2009) obuhvaćena je 21 lokalna samouprava sa statusom grada, osim Novog Sada i Beograda, dok je istraživanjem „Kulturne politike okruga Srbije“ (2010) obuhvaćeno 123 lokalnih samouprava – 122 opštine i grad Novi Sad. Istraživanjem vezanim za Grad Beograd, koji je ujedno i istoimeni okrug, Zavod je za tri godine obuhvatio teritoriju cele Srbije bez Kosova i Metohije.
Na taj način, izveštaji publikovani pod nazivom „Kulturni resursi gradova Srbije“ i „Kulturni resursi okruga Srbije“ upotpunjeni su sa još dva toma. Jedan je posvećen gradu Beogradu, drugi Novom Sadu. Iako je grad Novi Sad bio obuhvaćen istraživanjem „Kulturne politike okruga Srbije“ tokom 2010. godine (kada i opštine Srbije), razlog da se nađe u ovoj publikaciji je taj da se kao administrativni centar AP Vojvodine predstavi zajedno sa administrativnim centrom Srbije. Ujedno ova dva grada imaju i najbrojniju kulturnu infrastrukturu. Na njihovim teritorijama ne nalaze se samo ustanove kulture koje su osnovale skupštine ovih gradova, već i one koje su osnovale skupštine AP Vojvodine i Republike Srbije. Zamisao autora i koordinatora istraživanja vezanih za gradove Novi Sad i Grad Beograd bila je da se prvenstveno obuhvate gradske i opštinske ustanove kulture, a da pokrajinske i republičke ustanove kulture, fondacije, zadužbine, strukovna udruženja i nacionalne asocijacije u kulturi, kao i akteri u domenu kulturnih industrija, budu predmet posebnih istraživanja.
Cilj istraživanja
Sledeći osnovnu ideju navedenih istraživanja „osnaživanje lokalnih kulturnih kapaciteta, podrška procesu decentralizacije u oblasti kulture i doprinos definisanju kulturne politike Srbije“, istraživanje „Kulturna politika Grada Beograda“ je imalo za cilj mapiranje aktivnih aktera u kulturi grada Beograda i njihovih osnovnih resursa. Time je ovo istraživanje, zajedno sa prethodnim, doprinelo sagledavanju stanja, ne samo lokalnih kulturnih sistema, već i kulturnog sistema Srbije.
Metodologija istraživanja
Zajedno sa idejom, istraživanje „Kulturna politika Grada Beograda“ sledila je i metodologiju pomenutih istraživanja. Istraživanje je obuhvatilo period od 2008-2010. godine.
Mapiranje osnovnih resursa aktera u kulturi vršeno je kroz upitnike koji je bio glavni instrument istraživanja. Upitnici se sastoje iz otvorenih i zatvorenih pitanja i prilagođeni su različitim akterima (muzeji, galerije, biblioteke, arhivi, pozorišta, polivalentni centri, udruženja i dr). Dodatne informacije dobijene su putem polustrukturisanih individualnih intervjua sa predstavnicima ustanova i donosilaca odluka i grupnih sa predstavnicima udruženja, što je doprinelo da se stekne jasniji uvid u njihov rad. Upravo posete svim opštinama i akterima na njihovim teritorijama (ustanovama kulture, opštinskim upravama, udruženjima), dale su istraživanju dodatnu vrednost. Ukupno je obavljeno 72 individualna intervjua sa predstavnicima uprava gradskih opština i ustanova kulture i 29 grupnih razgovora sa predstavnicima kulturno-umetničkih društava i udruženja u kulturi.
Zbog obimnosti kulturne infrastrukture grada Beograda, osnovni kriterijum da se akteri pozovu za učešće u istraživanju, a potom i nađu u ovom izveštaju, je taj da deluju samostalno, a ne u okviru drugih pravnih subjekata, odnosno da imaju status pravnog lica. Jedini izuzetak u tom pogledu načinjen je u slučaju Jevrejskog istorijskog muzeja koji deluje u okviru Jevrejske zajednice.
Kako je učešće u istraživanju bilo na dobrovoljnoj bazi, tako svi kontaktirani akteri uz različita obrazloženja nisu bili spremni da popune upitnike i da se odazovu pozivu na razgovor. Oni koji su se odazvali, to su učinilni putem upitnika, neki samo kroz razgovore, a neki i putem upitnika i razgovora. Dobijeno je i obrađeno 90 upitnika, i to: 15 upitnika od uprava gradskih opština, 22 upitnika od gradskih ustanova kulture, 5 upitnika od opštinskih ustanova kulture, 48 od udruženja, i 1 upitnik od privatne ustanove kulture. Zastupljenost podataka u prikazima zavise od načina na koje su akteri popunjavali upitnike (da li su neki upitnici delimično popunjeni, tj. da na pojedina pitanja nisu dati odgovori). Posebno se ovo odnosi na deo koji se tiče finansiranja, tako da u prikazima upravo najviše nedostaje ovih podataka.
Prikazi aktera bazirani su na: pisanim podacima dobijenim popunjenim upitnicima, podacima iz razgovora onih aktera koji nisu popunili upitnik, a izdvojili su vreme za razgovar. Takođe, po potrebi su prikazi dopunjavani informacijama sa zvaničnih internet prezentacija gradskih opština, ustanova kulture i udruženja u kulturi, što je i navedeno pozivanjem na korišćenu internet lokaciju.
Gradske ustanove kulture, koje se nisu odazvale pozivu za učešće u istraživanju, predstavljene su na osnovu podataka iz „Izveštaja o realizaciji programa ustanova i organizacija u oblasti kulture“ Sekretarijata za kulturu Gradske uprave Grada Beograda za 2008, 2009, 2010. godinu, koji su dobijeni od Sekretarijata za kulturu uz saglasnost da se podaci iz njih koriste. Upravo su ovi izveštaji osnovni izvor podataka za prikaz samog Sekretarijata za kulturu, jer sa predstavnicima Sekretarijata nije vođen dubinski intervju. Inače, ovi izveštaji dostupni su samo u štampanoj formi, pa je to bio razlog više da, kada je dobijena saglasanost da se podaci koriste, budu dostupniji javnosti kroz elektronsku formu.
Struktura publikacije
Prikaz kulturnih resursa grada Beograda prati formu izveštaja istraživanja „Lokalne kulturne politike“ u kome je svaki grad predstavljen ponaosob zajedno sa akterima u kulturi koji deluju na njegovoj teritoriji. Publikacija se sastoji iz 3 poglavlja. Posle uvodnog dela, u kome su opisani ciljevi, metodologija i struktura publikacije, nalazi se poglavlje posvećeno resoru kulture Grada Beograda, posebno Gradskom sekretarijatu za kulturu u čijoj je nadležnosti resor kulture na teritoriji Grada, i uporedni prikaz podataka vezanih za kulturu gradskih opština. Potom sledi poglavlje koje obuhvata prikaze svake gradske opštine ponaosob, predstavljene po azbučnom redu.
Prikazi ustanova kulture i udruženja baziraju se na tekstualnom, tabelarnom i grafičkom predstavljanju njihovih osnovnih resursa: prostornih, tehničkih, programskih, ljudskih, finansijskih, zatim podacima o investicionim ulaganjima i potrebama za budućim prioritetnim investicionim ulaganjima, kao i problemima koje su akteri naveli da postoje u njihovom radu.
Na kraju se nalazi spisak udruženja u kulturi, koja su aktivna, sa kojima, iz različitih razloga, nismo stupili u kontakt, i za koja nismo sigurni na teritoriji koje opštine im se nalazi sedište.
Povezanost istraživanja sa drugim projektima Zavoda
Ovo istraživanje kompatibilno je sa dugoročnim projektom Zavoda, e-Kultura, elektronske baze podataka kojom se teži objedinjavanje različitih vrsta informacije koje se tiču resora kulture naše zemlje, a dostupna je na internet lokaciji: http://www.e-kultura.net/. Zbog toga, ovo istraživanje ostaje otvoreno za sve aktere, i one koji su u publikaciji, i one koji nisu, da pomognu da podaci u bazi budu ažurirani i upotpunjeni.
Ovom prilikom želimo da se zahvalimo na saradnji svima koji su izdvojili vreme za popunjavanje upitnika i sastanke sa istraživačima.