Autor projekta: mr Dragana Martinović
Predmet istraživanja
Predmet ovog istraživanja jesu postojeći i mogući koncepti novih stalnih postavki muzeja u Srbiji koji su ih “dobili” u periodu od 2007. godine do danas, kao i onih u procesu osmišljavanja, posmatrani sa muzeološke, kulturološke i sociološke tačke gledišta. Polazeći od ovovekovnog određenja muzeja kao mesta na kojem se kreira i prezentuje identitet, nanovo proizvode konteksti i značenja, a artefaktima interpretira dati tekst, predmet ovog istraživanja jeste odnos novih stalnih postavki muzeja u Srbiji prema savremenim muzeološkim teorijama i muzeografskoj praksi, i to u svojstvu promene njihove funkcije, te preuzimanja uloge inicijatora oživljavanja muzejskog prostora početkom 20. veka. Važno je bilo istražiti relaciju muzej – muzejski predmet, kustos – posetilac, kontekst muzejskog predmeta koji se formira na stalnoj postavci i njegovu komunikaciju sa korisnicima, okolinom, te načine na koje muzeji proizvode značenja i narative (ne zanemarujući dodatne programe i aktivnosti vezane za promovisanje stalne postavke, kao i zastupljenost novih tehnologija).
Ciljevi i aktivnosti istraživanja
Glavni cilj istraživanja bio je da se ispita da li su i koliko nove stalne postavke u našim muzejima koncipirane prema savremenim muzeološkim standardima (što obuhvata komunikaciju, edukaciju, animaciju, medijaciju, socijalizaciju, otvorenost, aktuelnost itd.). Ostali ciljevi bili su vezani za identifikovanje uticaja nove stalne postavke na revitalizaciju i transformaciju muzejskih ustanova: povećanje muzejskih aktivnosti, posećenosti publike, kreiranje inovativnijih muzejskih projekata, savremeniju interpretaciju kulturnog nasleđa, veću interaktivnost u muzejima; za identifikovanje aktera koji su učestvovali u koncipiranju nove stalne postavke, te koja je bila njihova ideja vodilja; za identifikovanje izvora, odnosno budžeta iz kojeg su finansirane i sa kojim ciljem; za identifikovanje promena u marketingu i menadžmentu muzeja, u smislu otkrivanja da li su one dovele do stvaranja novih koncepata stalnih postavki ili su stalne muzejske postavke uticale na promene u načinu poslovanja muzeja. Da bismo ostvarili ove ciljeve, preduzeli smo sledeće aktivnosti na projektu:
– izrada uzorka i instrumenta istraživanja;
– razgovor (intervjuisanje) s kustosima vodičima, dizajnerima postavke, arhitektama;
– istraživanje dokumentacije o posećenosti stalnih muzejskih postavki;
– transkripcija intervjuâ;
– analiza dobijenih podataka i informacija;
– izrada finalnog izveštaja i štampanje publikacije.
Metodologija istraživanja
Krajem 20. i početkom 21. veka, u svetu i kod nas raste potreba za kritičkim i dubljim promišljanjem polja muzeja, njegovom značaju, razvojnim perspektivama. Da bismo dokazali i operacionalizovali tezu da je sasvim primenljiva, moguća i neophodna nova uloga i mesto muzeja u Srbiji, u kulturi i društvu jedne zajednice, analizirali smo koncepte novih stalnih postavki u korelaciji sa savremenim teorijama, kao i sa savremenim mogućnostima oživljavanja muzejskog prostora. Ovo smo uradili na primerima muzeja Srbije koji su dobili novu stalnu postavku u periodu od 2007. do danas: Narodni muzej u Valjevu, Narodni muzej u Kraljevu, Narodni muzej u Šapcu, Zavičajni muzej u Knjaževcu, Galerija Matice srpske u Novom Sadu, Narodni muzej u Kikindi, Muzej „Ras“ u Novom Pazaru, Pedagoški muzej u Beogradu.
Shodno temi, i metodologija ovog projekta odgovara njegovoj osnovnoj podeli na sistematsko teorijsko i primenjeno empirijsko istraživanje. Jedan deo rada bio je vezan za kreiranje teorijskog okvira teme, dok je drugi deo rada – empirijski statistički i analitički pristup – predstavljao svojevrsnu „proveru“ teorijskih postavki. Baziran je na realno opisanoj i prikazanoj situaciji u odabranim muzejima Srbije, i to kroz kvalitativne (naturalističke) i kvantitativne (statističke) metode: putem analize podataka dobijenih istraživanjem dokumentacije, arhiva, programskih izveštaja za protekle tri godine; putem razgovora s kustosima i kreatorima izložbi; putem posmatranja unutrašnjih i spoljašnjih faktora od kojih zavisi delovanje muzeja. U sklopu metode ispitivanja, koristili smo instrument intervjua na osnovu unapred strukturisanih pitanja.
Značaj istraživanja
Na osnovu ranijih istraživanja u Zavodu, sprovedenih u muzejskim ustanovama Srbije, izdvojili smo važan a nedostajući segment za normalizovano, ali i savremenije funkcionisanje naših muzeja, a koji se tiče novih stalnih postavki. Zahvaljujući sve većoj zastupljenosti ovog gorućeg problema u stručnoj literaturi i medijima, zaključili smo da je neophodno ispitati i analizirati fenomen stalne postavke, kako sa muzeološke tačke gledišta tako i sa kulturološke, sociološke i ekonomske. Nakon višedecenijske “učmalosti” naših muzeja i nezainteresovanosti države za njih, primetne su pozitivne promene, naročito od 2007. godine, kada je otvoreno nekoliko novih stalnih postavki, a državni, gradski i opštinski organi vlasti intenziviraju radove vezane za unutrašnju i spoljašnju rekonstrukciju muzeja.