Autor i koordinator: Manuela Graf, menadžer projekata i odnosa s javnošću
Projekat razvoja rute Putevima Tesle i Stanojevića treba da stvori ozbiljan kulturno-turistički proizvod, koji će na najbolji način nauku, kulturu i tradiciju Srbije predstaviti širom sveta, a znatno doprineti i razvoju turizma.
Ruta Putevima Tesle i Stanojevića obuhvata Muzej Nikole Tesle, kao centralnu tačku, zatim Muzej nauke i tehnike, Beograd iz ugla Nikole Tesle – putanju kojom se kretao Tesla 1892. godine kada je posetio Beograd, Negotin kao rodni grad Đorđa Stanojevića, kao i deset malih starih hidroelektrana Elektroprivrede Srbije, koje su pravi mali živi muzeji, a nastale su mahom zahvaljujući velikom prijateljstvu i saradnji Tesle i Stanojevića. Šest od ovih hidroelektrana nalazi se u regionu Južne i Istočne Srbije, a četiri u Zapadnoj Srbiji. Najstarija hidroelektrana Pod gradom kod Užica nastala je samo četiri godine nakon Nijagare.
Ova ruta ima veliki potencijal da, povezivanjem sa Hrvatskom, Austrijom, Mađarskom i drugim evropskim zemljama u kojima je Tesla živeo i radio, preraste u značajan međunarodni put kulture – Putevima Tesle kroz Evropu.
Zavod za proučavanje kulturnog razvitka pokušava da umreži sve ključne aktere na ovom putu kulture i da, zajedno sa njima, dalje radi na ovom razvojnom projektu, kao i na ostvarivanju međunarodne saradnje kroz projekat Putevima Tesle kroz Evropu.
Projekat podržava Elektroprivreda Srbije, a Zavod za proučavanje kulturnog razvitka je već potpisao protokole o saradnji sa Muzejem Nikole Tesle, Turističkom organizacijom Srbije u Univerzitetom Singidunum radi daljeg razvoja rute Putevima Tesle i Stanojevića. Veliku važnost projekta istakli su i Sektor za turizam Ministarstva finansija i privrede Republike Srbije, zatim Ministarstvo prosvete, nauke i tehnološkog razvoja i Ministarstvo energetike, razvoja i zaštite životne sredine.
Projekat je tokom 2012. godine predstavljen u Rijeci na 5. Međunarodnoj konferenciji o industrijskoj baštini, u Rektoratu Univeriteta u Beogradu na svečanoj tribini “Nikola Tesla i 21. vek – Srbija u svetlu pobede naizmeničnih struja Nikole Tesle 1896. godine”, koja je organizovana povodom 120 godina od dolaska Nikole Tesle u Beograd, kao i na konferenciji CEDEF-a “Mini hidroelektrane – prednosti i potencijali” u Gamzigradskoj banji.
Više o projektu
Pre više od jednog veka proizvodnjom električne energije započelo je novo poglavlje u istoriji savremenog sveta, ali se malo zemalja može pohvaliti stogodišnjom tradicijom proizvodnje struje.
Muzej Nikole Tesle danas je jedinstvena institucija nauke i kulture na svetu jer čuva dragocenu Teslinu zaostavšinu. U Muzeju je više od 160.000 originalnih dokumenata, više od 2.000 knjiga i časopisa, istorijsko-tehničkih eksponata, fotografija, orginalnih tehničkih preparata, instrumenata i uređaja, pa čak i urna sa Teslinim posmrtnim ostacima. Muzej Nikole Tesle je i jedan od najposećenijih muzeja u Srbiji.
Iako je u Beogradu i Srbiji Tesla proveo samo jedan dan svog života, taj jedan dan je ostavio ogroman trag na razvoj Srbije. Oduševljen Teslinim izumima, i vođen njima, Đorđe Stanojević je elektrificirao Srbiju. Bio je Stanojević jedan od ključnih naučnika s kraja 19. i početka 20. veka, fizičar, astronom, meteorolog, profesor fakulteta, rektor Univerziteta u Beogradu. Hidroelektrana „Pod gradom“ na Đetini, koju je on konstruisao prema Teslinim principima polifaznih struja, izgrađena je samo četiri godine nakon Tesline na Nijagari. „Pored hleba i vode, električna energija će postati svakodnevna potreba“, govorio je profesor Đorđe Stanojević, ponet Teslinim naučnim teorijama, i ubeđujući malu i siromašnu Srbiju da krene u neverovatan poduhvat. Dati su ogromni novci za mašine ugrađene u prve elektrane.
U zaostaloj i siromašnoj Srbiji toga doba, bila je električna energija nestvaran odsjaj nekog dalekog, naprednog sveta, početak modernog doba… Prve hidrocentrale su podignute zbog fabrika tkanina, a zatim su osvetljene ulice, domovi, proradili retki kućni aparati na struju, pokrenuti tramvaji – „varoške železnice“, kako su ih tada zvali, sve se odjednom zahuktalo.
Srbija sada ima čak pet hiodroelektrana starih više od jednog veka, i to samo zahvaljujući prijateljstvu Nikole Tesle i Đorđa Stanojevića. Bez tog prijateljstva Teslina dostignuća bi Srbiji još dugo nakon toga ostala nepoznanica. Zahvaljujući Stanojeviću Tesla je i posetio Beograd juna 1892. godine.
Pod gradom je stara 112 godina, Vučje 109, Sveta Petka 104, Gamzigrad 103, Moravica ima 101 godinu rada. Ove stogodišnjakinje i dalje krote vodotokove. One prave više količine struje od kojih zastaje dah, ali njihov značaj i nije u tome. Opkoljene netaknutom prirodom, često skrivene od pogleda, okružene brzacima, vodopadima, retkim biljkama i životinjama, dolomitskim stubovima i prozorcima, deluju potpuno nestvarno. Sve one su od izuzetnog značaja i kao promoteri obnovljivih izvora energije.
U Elektrodistribuciji u Negotinu, rodnom mestu Đorđa Stanojevića, nalazi se spomen soba posvećena ovom velikom srpskom naučniku.
Šta je do sada urađeno na projektu?
Zavod za proučavanje kulturnog razvitka je do sada mapirao kulturne potencijale, proučio postojeće publikacije o industrijskom nasleđu i definisao put kulture, izradio mapu rute, organizovao tribinu i izložbu „Putevima Tesle i Stanojevića“ (18-27. april 2012, Galerija Zavoda za proučavanje kulturnog razvitka, Beograd), medijski promovisao idejni koncept rute, izradio idejni projekat za pokretanje rute, okupio potencijalne partnere za postavljanje i dalji razvoj rute.
Izložbu Putevima Tesle i Stanojevića otvorio je 18. Aprila 2012. godine u Zavodu za proučavanje kulturnog razvitka Goran Petković, državni sekretar Sektora za turizam Ministarstva ekonomije i regionalnog razvoja. Nakon otvaranja izložbe održana je tribina o industrijskom turizmu na kojoj su učestvovali Aca Marković, predsednik Upravnog odbora EPS-a, Vladimir Jelenković, direktor Muzeja Nikole Tesle, Rifat Kulenović, industrijski arheolog u Muzeju nauke i tehnike Maja Todorović, istraživač Zavoda za proučavanje kulturnog razvitka, i Manuela Graf, idejni tvorac potencijalne rute “Putevima Tesle i Stanojevića”.
Prisustvovali su i novinari iz najvećih medijskih kuća, a učesnici su imali priliku da naknadno gostuju na televizijskim i radio stanicama.
Razvoj jedne kulturne rute i počinje od podizanja svesti, vidljivosti i prepoznatljivosti rute. U tom pogledu, da bi ruta dobila svoje prepoznatljivo „lice“ i našla se na turističkoj mapi, neophodan joj je vizuelni identitet – pečat preponatljivosti. To je od posebnog značaja za oblasti i zemlje sa malom tradicijom u promociji kulturnog turizma, kakve su zemlje istočne Evrope. Dizajn, signalizacija, brošure, flajeri, štampani turistički vodiči, posteri, vebsajt, korišćene društvenih mreža, početak su rada na promociji rute. Sledeći korasu su dobro promišljena strategija razvoja rute i biznis plan.
Osnovni ciljevi projekta su:
• Očuvanje i promocija industrijskog nasleđa – evropskog, regionalnog, ali i nacionalnih specifičnosti;
• Kulturno-edukativna i naučna komponenta – promocija kulture i nauke, učenje kroz zabavu i iz prve ruke;
• Doprinos održivosti i promociji turizma regiona – jačanje identiteta i vidljivosti regiona kroz međunarodnu saradnju;
• Podsticanje razvoja nerazvijenih područja, posebno seoskih, njihovo ekonomsko osnaživanje;
• Promocija obnovljivih izvora energije.
Planirane dalje aktivnosti
Zavod za proučavanje kulturnog razvitka će kroz dalja istraživanja detaljnije predstaviti potencijale starih mini hidroelektrana za razvoj turizma i postaviti osnove rute (celokupan dizajn rute; sajt rute, detaljna, rukom rađena mapa rute u duhu vremena s kraja 19. i početka 20 veka; promotivni multimedijalni događaj, kao osnov budućih događaja za animaciju turista na ruti). Takođe će umrežiti sve aktere na ruti i raditi na daljem povezivanju rute sa Hrvatskom, Austrijom i Mađarskom, organizovati stručne skupove i konferencije.
Sa druge strane, Elektroprivreda Srbije će omogućiti da se stare hidroelektrane, koje do sada nisu bile otvorene za javnost, učine pristupačnim za turiste, i obezbediće vodiče za stručne turističke posete. Sve male hidroelektane na Putevima Tesle i Stanojevića ustanoviće radno vreme u koje će biti otvorene za turiste i sarađivaće sa lokalnim turističkim organizacijama radi bolje posećenosti i promocije. Centar za promociju EPS-a će promovisati ovu kulturnu rutu u stručnim krugovima u među novinarima koji prate rad EPS-a, takođe će se truditi da projekat bude predstavnjen na što više domađih i inostranih stručnih skupova, foruma, sajmova i kongresa.
Ukoliko bude sve išlo kako je planirano, kulturna ruta Putevima Tesle i Stanojevića biće dobar primer projekta koji je uspeo da udruži više sektora – kulturu, nauku, obrazovanje, turizam i privredu, ali i da aktivno uključi lokalne zajednice u dalji razvoj projekta.
Cilj je da ruta Putevima Tesle i Stanojevića u jednom trenutku postane klaster koji će okupiti sve koji svoj interesv vide na ovom putu kulture. Svi članovi klastera bi plaćali članarinu. Od te članarine, sponzorstava, donacija i sredstava dobijenih na konkursima za projekte, finansirao bi se kompletan menadžment i marketing rute, čime bi put kulture postao u potpunosti samoodrživ.