Autori: Marijana Milankov i Bogdana Opačić
Stanovništvo Srbije spada u grupu najstarijih na svetu nalazeći se, posle Japana i nekoliko evropskih zemalja, na desetom mestu. Skoro jedna trećina stanovništva Srbije starija je od 55 godina, dok je 17.16% starije od 65, što je više od evropskog proseka. U apsolutnim brojevima to je 1.276.540 građana starijih od 65 godina, od ukupno 7.440.769 stanovnika Srbije u 2005. godini. Očekivano trajanje života u 2005. iznosilo je 75.43 godina za žene i 70.2 godine za muškarce. U toj godini, prosečna starost stanovništva je iznosila 40.57 godina, što Srbiju svrstava u zemlje duboke demografske starosti.
Republički zavod za statistiku Srbije prognozira da će 2032. godine udeo starijih od 65 u centralnoj Srbiji biti 21.02% dok prema projekciji dr. Mirjane Rašević u 2051. lica starija od 60 godina sačinjavaće 38.8% populacije u ovoj regiji. U slučaju spontanog demografskog razvoja, u 2051. godini u Srbiji će biti više ljudi sa preko 60 godina starosti nego do 40 godina, za 11%.
Predmet istraživanja jesu lica starija od 65 godina, zbog odnosa prema starosti kao radno neaktivnom periodu. Takođe, primećeno je da u Srbiji društvo i institucije osobe od 65 i više godina života smatraju starim, nemoćnim i neaktivnim stanovništvom, te im pruža adekvatnu pomoć. Istraživanje je obuhvatalo više subjekata:
1) istraživanje populacije starije od 65 godina u 25 gradova ili okružnih centara Srbije na reprezentativnom uzorku od 1430 ispitanika. Ispitanici su podeljeni u tri starosne grupe: od 65 do 74 godine života – „mlađi“ stari; od 75 do 84 godine života – „stariji“ stari; i od 85 i više godina – „stari“ stari. Istraživanje je obavljeno samo među pripadnicima gradske populacije, jer su gradovi prepoznati kao nosioci kulturnih aktivnosti,
2) istraživanje aktivnosti u oblasti kulture udruženja penzionera u gradovima Srbije,
3) istraživanje programske ponude polivalentnih ustanova kulture (kulturnih centara) posebno namenjene starijim licima.
Cilj istraživanja
Osnovni istraživački ciljevi su:
1) analiza položaja starih u Srbiji, gde se prvenstveno misli na diskriminaciju starih koja je raširena u svetu. Za razliku od ostalih kategorija ljudi koje su diskriminisane, u ovom slučaju se svakome može desiti da doživi status diskriminisanog.
2) utvrđivanje stavova o starosti iz ugla pripadnika te grupe, to jest starih, jer su u društvu prisutni mnogi stereotipi i predrasude o starima,
3) analiza trenutnog stanja u kulturnom životu starih i interesovanja starih lica u sektoru kulture,
4) analiza aktivnosti udruženja penzionera u Srbiji,
5) analiza programske ponude polivalentnih ustanova kulture namenjena starijim osobama.
Metode i tehnike istraživanja
U okviru metode ispitivanja korišćena je anketa. Naime, pre samog ispitivanja napravljen je standardizovani upitnik za stare čije podatke su prikupljali anketari u 25 gradova u Srbiji. Ispitanici su birani metodom slučajnog uzorka. Pored toga, napravljen je i upitnik za udruženja penzionera iz 25 gradova u Srbiji, koji je direktorima udruženja slat putem pošte ili elektronskim putem. Druga faza istraživanja obuhvatala je metodu analize koja se sastojala od analize sadržaja dokumenata, tehnikom kvantitativne analize i strukturalne analize, tehnikom kvalitativne analize. Akcenat analize stavljen je na kvantitativnu analizu.
Uzorak
Uzorak za istraživanje populacije trećeg doba u okvirima kulturnog aktivizma dizajniran je da reprezentuje gradsku populaciju u Srbiji, obzirom da su gradovi stožeri kulture i imaju najveću koncetranciju kako ustanova i organizacija u kulturi tako i kulturnih sadržaja i programa. Uzorak je urađen kao stratifikovan proporcionalni u odnosu na broj stanovnika starijih od 65 godina u gradskim sredinama. Ispitano je ukupno 1430 ispitanika od 65 i više godina života, proporcionalno raspoređenih prema polu, starosti i obrazovanju.